|
Sombor je u 18. veku značajno kulturno i prosvetno uporište, "luča mikrorkozma" svem razdvojenom srpstvu, koje se gubitkom svoje države našlo u dvema tuđim, njemu tako nenaklonjenim carevinama - austrijskoj (potonjoj austrougarskoj) i otomanskoj. Među još nekoliko gradova u Vojvodini sa statusom slobodnih kraljevskih gradova, stečenim polovinom 18. veka, Sombor se izdvaja kulturnom i prosvetnom tradicijom, oformljenim građanskim slojem Srba čiji se sinovi već tada školuju po univerzitetima u Evropi, da bi se posle vratili u rodni grad i širili prosvetu i kulturu, osnivali škole i poduzimali čitav niz prosvetiteljskih i kulturnih poslova sudbonosnih za srpski narod i njegov opstanak na vetrometini između katolicizma i islama. Kao osobeno duhovno središte zračiće Sombor na ovom panonskom prostoru sve dok mu tu ulogu ne budu preuzela admistrativno određena središta. U istoriji srpske prosvete osigurao je sebi mesto grada u kome je osnovana najstarija srpska škola za stručno osposobljavanje učitelja. Činjenica da je ona jedina od tri istovremeno osnovane škole održala kontinuitet do današnjih dana, prolazeći složen put preobražaja, daje joj pravo na atribut sasvim pionirskog poduhvata u našoj prosvetnoj povesnici. Njen osnivač Avram Mrazović, sin somborskog sveštenika Georgija, prosvetitelj i humanista, kao i pisac i prevodilac klasicističkog – prosvetiteljskog manira, uvrstio se sa još dvojicom znamentih prosvetitelja toga doba - Stefanom Vujanovskom i T. Jankovićem Mirijevskim - u pionire moderne epohe u srpskom školstvu. Norma spada u one izuzetne zavode koji svojim značajem premašuju okvire prvobitne profesionalne namene. U doba kada je osnovana, pa kroz naredne vekove svog delovanja, naravno u novim institucionalnim oblicima, ta škola je bila Srbima "jedinstven nacionalni institut za podizanje svesne srpske inteligencije". U njoj su predavali i nju su pohađali znameniti ljudi naše kulturne istorije s kraja 18. i tokom 19. i 20. veka. Za nju je nerazdvojno vezana kulturna istorija našega naroda. U 18. veku razvijaju Srbi u Ugarskoj svoju građansku kulturu koja se nadahnjuje Evropom, ali i Evropi daje svoj duhovni doprinos. Neprocenjiv je značaj za srpsku kulturu što je na ovim panonskim prostorima već tada došlo do sinteze našeg duhovnog bića sa duhom zapadne civilizacije, a to su upravo omogućili naši pisci prosvetitelji. Naš narod nije došao u Austriju sa Čarnojevićima i pre njih samo kao neobrazovan puk, već sa izgrađenom duhovnošću srodnijom nama bliskoj vizantijskoj civilizaciji kojoj i sama Evropa mnogo duguje. Zahvaljujući toj činjenici premostili smo daljinu između patrijarhalno feudalne svesti i moderne Evrope.
Važniji datumi :
- Godine 1717. osnovana prva pravoslavna osnovna škola u Somboru;
- Godine 1756. u Somboru rođen Avram Mrazović, osnivač "Norme" - prve škole za obrazovanje učitelja na slovenskom Jugu;
- Godine 1778. 1. maja počela sa radom Mrazovićeva "Norma";
- Godine 1794. štampano prvo izdanje Mrazovićevog Rukovodstva za slovenku gramatiku;
- Godine 1799. Prvi prevod Robinsona Krusoa na srpski jezik - preveo Nikolaj Lazarević, Mrazovićev učenik i bivši nastavnik normalnih škola;
- Godine 1812. osnovana Srpska preparandija u Sent-Andreji;
- Godine 1816. preseljena Srpska preparandija iz Sent -Andreje u Sombor;
- Godine 1817. osnovana biblioteka Učiteljske škole u Somboru; školska biblioteka "Kraljevskog pedagogijuma naroda ilirskog" osnovana je Carskim dekretom. Sačuvan je Katalog biblioteke iz 1832. godine u koji su upisana imena prvih prilagača;
- Godine 1821. štampano Mrazovićevo Rukovodstvo k slovenskom krasnorječju;
- Godine 1848. srpski jezik postaje jezik administacije (posle latinskog do 1844. i mađarskog do 1848. godine);
- Godine 1863. na mestu stare, podignuta današnja zgrada Norme;
- Godine 1866. u Somboru izlazi " Školski list", prvi pedagoški časopis na srpskom jeziku sa dodatkom za decu "Prijatelj srpske mladeži";
- Godine 1871. školovanje produženo na tri godine; počelo učenje prirodnih nauka; odobreno školovanje i učenicama;
- Godine 1895. podignuta nova školska zgrada - zdanje partijarha Georgija Brankovića;
- Godine 1920. veroispovedna Učiteljska škola u Somboru postaje Državna učiteljska škola;
- Godine 1963. izgrađena spomen - škola sa vežbaonicom i domom učenika (današnja zgrada Fakulteta);
- Godine 1973. osnovana Pedagoška akademija u Somboru - viša škola za obrazovanje nastavnika razredne nastave;
- Godine 1978. održan Međunarodni naučni simpozijum povodom 200 godina obrazovanja učitelja u Somboru; objavljena knjiga: Savremene koncepcije i perspektive obazovanja nastavnika; objavljena knjiga: 200 godina obrazovanja učitelja u Somboru; održan Sabor učitelja;
- Godine 1980. Pedagoška akademija postaje članica Univerziteta u Novom Sadu;
- Godine 1989. Univerzitet u Novom Sadu predložio model visokoškolskog obrazovanja učitelja u Vojvodini;
- Godine 1990. Skupština opštine Sombor dala saglasnost na Elaborat o osnivanju Učiteljskog fakulteta u Somboru;
- Godine 1993. 1. jula osnovan Učiteljski fakultet u Somboru;
- Godine 1993. 10. oktobra počinje sa radom Učiteljski fakultet.
|
